Als dokter heb ik veel open wonden en littekens gezien. Als patiënt heb ik ze ervaren. Als onderzoeker zie ik ze – figuurlijk – in complete families en systemen. Onder hoogspanning worden ze extra zichtbaar, scheuren ze open, zorgen ze voor pijn die weer opnieuw wordt beleefd. Zout in de wonden…

Als gast in Ethiopië krijg ik het idee dat ook een volk, een land, littekens en open wonden met zich mee kan dragen.* ‘Er is hier geen familie die niet de sporen van eerdere conflicten met zich meedraagt’, vertelt een vrouw en moeder mij. In haar familie was het een oom die omkwam. In andere families zijn het zonen, dochters, vaders, moeders, neven of nichten die te maken kregen met geweld en onrecht ten gevolge van politieke spanningen in de afgelopen decennia.

De situatie in Noord-Ethiopië is momenteel veel in het nieuws. Van buiten lijkt de situatie er wellicht een van ‘het was er goed, en nu is het er extreem problematisch.’ Ik zou -heel voorzichtig- willen zeggen: de situatie was al problematisch, en door een samenloop van verschillende gebeurtenissen is er een verdere negatieve spiraal ontketend.

De roep om ‘vrede’, ‘snel meer hulp’ en ‘meer openheid voor journalisten’ klinkt luid. Terecht, denk ik. Maar toch kan men niet makkelijk om de geschiedenis heen. Elke militaire interventie stelt in vraag welk geweld ‘de anderen’ hebben gebruikt in de afgelopen decennia, en tegen wie. Elk hulpkonvooi herinnert aan de harde realiteit dat zelfs humanitaire hulp misbruikt kan worden voor politieke doeleinden. Elke roep om meer journalisten is voer voor discussies over mogelijke mis- en desinformatiecampagnes. En elke verzoek om ingrijpen van buitenaf herinnert aan problematisch verlopen interventies ‘ten behoeve van de vrede’ van Westerse landen op het wereldtoneel.

Intussen is elke dag dat gewone mensen in hun dorpen en steden te maken hebben gebrek aan alles (veiligheid, voedsel, water, zorg) er een te veel. Het realiseren van een ‘best possible good’ te midden van de chaos** is daar extreem urgent. En degenen die met deze taak belast zijn, zullen moeten handelen met een combinatie van zowel daadkracht als voorzichtigheid. Laverend tussen verleden, heden en toekomst. Tussen littekens en open wonden, in de hoop op genezing.

*Aan de andere kant zie ik ook een enorme veerkracht, wendbaarheid en wijsheid. Daarover een andere keer meer. Deze observaties doen me trouwens ook de vraag stellen welke littekens en open wonden Nederland met zich mee draagt, en welke tegenhangers je daar zou kunnen vinden. Dat zijn zeker in deze tijd van corona interessante vragen om eens verder op te kauwen.

**Dit idee, alhoewel toegepast in een compleet andere context, komt van een boek dat ik momenteel aan het lezen ben: Moral Laboratories van C. Mattingly (2014).